TIR SİSTEMİ VE TRANSİT REJİMİ HAKKINDA ÖNEMLİ BİLGİLER
Gümrük yükümlülüğü
Yabancı eşya ile ihracat gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesinde bir yerden diğer bir yere taşınması Gümrük Kanunu ve Yönetmeliğindeki Transit Rejimi hükümlerine tabidir. Transit rejimi hak sahibi olan kişiler; eşyayı öngörülen süre içerisinde ve gümrük idarelerince alınan önlemlere uymak suretiyle varış yeri gümrük idaresine sağlam ve noksansız sunmak ve transit rejimi hükümlerine uymakla yükümlüdür.
Gümrük idaresinin izni: Gümrük idaresinden izin alınmadan taşıttan taşıta veya geçici depolama yeri ve antrepodan taşıta eşya yüklenemez veya taşıttan eşya boşaltılamaz.
Transitte kullanılacak belgeler ve teminat
Transit Rejimine tabi eşya, transit beyannamesi kapsamında, TIR karnesi kapsamında veya uluslar arası anlaşmalar kapsamındaki diğer transit beyannameleri kapsamında taşınır. Transit rejimi, eşyanın ve belgelerinin bu rejim hükümlerine uygun olarak varış (sevkedildiği) gümrük idaresine sunulması üzerine sona erer. Transit eşyası için tahakkuk edebilecek gümrük vergilerini sağlamak üzere bir teminat verilmesi zorunludur. Teminat transit beyanın yapıldığı giriş veya hareket gümrük idaresine verilir ve çıkış veya varış gümrüğünden teyit edilmesi üzerine yine giriş veya hareket gümrük idaresince çözülür. Teminat Türk Lirası veya döviz cinsinden nakit olarak alınmışsa teminata ilişkin belgenin ibrazı şartıyla varış veya çıkış gümrük idaresince teminat çözülebilir. TIR karnesi kapsamında taşımalarda teminat alınmaz.
Memur Refakati:
Transit suretiyle taşınmasına izin verilen eşyanın gümrük vergileri karşılığı teminat verilmesi yerine, memur refakatinde taşınması da mümkündür. Memur refakati talep edenler tarafından; refakat memurunun refakat ve dönüş süresini kapsayan yolluk ve yevmiyelerinin, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamında ödenecek tazminat tutarı üzerinden yapılacak kaza ve ölüm masraflarının ödenmesi ve taahhütname verilmesi gerekir.
Vergi muafiyeti
Transit olarak geçen taşıt ve eşya transit geçişler dolayısıyla gümrük vergilerine tabi tutulmaz. Ancak, transit eşyasına ilişkin olarak yapılan hizmet ve denetlemenin gerektirdiği masraflarla, yükleme, boşaltma, mühürleme, antrepo veya depolarda muhafaza gibi hizmetler karşılığı ücret alınır.
Transit hükümlerinin ihlali:
Gümrük kanununda ayrı bir ceza tayin edilmiş haller saklı kalmak üzere, Gümrük kanununa ve bu kanuna dayanılarak çıkarılan tüzük, yönetmelik, tebliğ ve talimatlarla getirilen şekil ve usullere aykırı hareket edenlere kanunda belirtilen para cezaları uygulanır.
Transit rejimi çerçevesinde taşınan eşyayı, rejim hükümlerine aykırı olarak yurt içinde bırakanlar hakkında eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katına kadar ağır para cezasına hükmolunur. Ayrıca, eşya müsadere edilir.
Uluslararası eşya taşıyan araçlarla yasadışı göç amacıyla insan taşındığının tespit edilmesi halinde; Gümrük İdaresince olay bazında Gümrük Kanununa göre; TIR araçlarına para cezası uygulanır. İlgili nakliyeci firma yetkilileri ve TIR aracı sürücüsü hakkında Türk Ceza Kanunu uyarınca cezalandırılmaları için Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.
TIR karnesi himayesinde taşımalarla ilgili olarak ayrıca TIR sözleşmesi hükümleri uygulandığından TIR sistemi içerisinde çalışan firmaların sözleşme, kanun ve yönetmelik hükümlerini ciddi ihlalleri tespit edildiğinde TIR sisteminden çıkarılması için gerekli işlemler başlatılır.
Giriş veya Hareket gümrük idaresinde muayene
Transit rejimine tabi eşya, şüphe veya ihbar durumları hariç olmak üzere varış veya çıkış gümrük idaresine kadar muayene edilmeksizin ve gerektiğinde mühür altına alınarak veya memur eşliğinde sevkedilir. Eşyanın tam muayenesi yapılması gerektiğinde, muayenede transit rejimi hak sahibi, temsilcisi veya taşınmasından sorumlu kişiler de bulunabilir.
Özel Yük Taşıma Belgesi: TIR karnesinin kapağı ile bütün yapraklarında karnenin basıldığı dilde büyük harflerle Ağır veya havaleli eşya kaydı bulunan karneler kapsamı eşyayı taşıyan taşıtlar için Karayolları Genel Müdürlüğünden “Özel Yük Taşıma Belgesi” alınması mecburidir.(Tır Uygulama Tebliği)
Denetleme Belgesi: Gümrük İşlemi biten TIR aracının gümrük sahasını terk ettiği tarih ve saat, gümrük yetkililerince TIR Denetleme Belgesine yazılır ve imzalanır. bu belgenin bir nüshası araç sürücüsüne verilir. Sürücü denetleme belgesi ile belirlenen güzergah üzerindeki TIR denetleme ve konaklama noktalarına uğramak ve denetleme belgesine bu noktalarda gerekli işlemi yaptırmak zorundadır.
Ancak, Giriş-çıkış yapılan gümrük kapılarının yanında veya çok yakınındaki TIR Denetleme ve Konaklama Noktalarına denetleme belgesi işlemi için uğrama zorunluluğu yoktur. Ancak, çıkış kapılarına gelen TIR araçlarının yığılmalar nedeniyle yol süresinin aşılacağı durumlarda sürücüler bu denetleme noktalarında denetleme belgesini polise ibraz ederek kayıt düşülmesini talep edebilirler.
Güzergah Haritası: Giriş ve hareket gümrük idarelerinde, sevkedilecek taşıtların sürücülerine TIR Güzergahı haritası verilir.
Boş TIR Araçları İçin Taşıt Giriş-Çıkış Formu: Türkiye Gümrük Bölgesine boş olarak gelen veya yükünü boşalttıktan sonra yurtdışına çıkacak olan ya da yük almak üzere başka bir gümrük idaresine boş olarak sevk edilen ticari kullanıma mahsus kara taşıtları (dolu veya boş otobüsler dahil) ile Bakanlar Kurulu Kararları uyarınca İl Valiliklerince tanzim edilen Sınır Ticareti Uygunluk Belgesine istinaden ithal eşyasının taşımacılığında kullanılan taşıtlar için gümrük idarelerince düzenlenen belgedir.
Ticari Taşıtların Türkiye’de Kalma Süresi: Ticari kullanıma mahsus kara taşıt araçları, yolcuların alınması, taşınması, eşyanın yüklenmesi ve taşıtın bakım ve onarım işleri gibi geçici ithal talebine esas olan faaliyetlerin gerçekleştirilmesi için başvuruyu yapan kişinin beyanı dikkate alınarak gümrük idarelerince belirlenen süre boyunca Türkiye Gümrük Bölgesinde kalabilirler.
TIR Karnesi Himayesinde Eşya Taşıyan Yabancı Taşıtların Kayıtları: TIR karnesi ile eşya taşımalarında, Giriş veya hareket gümrük idarelerince; Triptik, Gümrüklerden Geçiş Karnesi (Carnette de Passage en Dauane), Taşıt Giriş-Çıkış formu gibi belgeler istenilmez. Bu taşımacılıkta kullanılan TIR karnesi giriş ve çıkış (Volet-1, 2) yapraklarının arka yüzüne taşıtın mülkiyet belgelerindeki bilgiler ve ayrıca taşıtın muayenesi sonucunda tespit edilen hususlar kaydedilir.
Taşıt Sigortası (sigorta poliçesi)
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Tüzüğü gereğince Türkiye Gümrük Bölgesine getirilen ticari kullanıma mahsus kara taşıtları için ilgili ülke tarafından düzenlenmiş ve Türkiye’de geçerli olan sigorta poliçesi veya bu poliçenin bulunmaması halinde Türkiye Gümrük Bölgesinde kalacağı süre kadar geçerli zorunlu trafik sigortası yaptırılır.
Girişte Veya Çıkışta Taşıt, Römork Ve Konteynerlerin Açılıp Kontrol Edileceği Haller
-İdare Amiri tarafından gerek duyulanlar,
-Haklarında İhbar ya da kuvvetli bir şüphe bulunanlar,
-Mühürleri bulunmayanların veya koparılmış ya da bozulmuş halde olanlar,
-Brandalı taşıtlarda brandalarda sökük, yırtık veya TIR Sözleşmesinin 2 no.lu ekinde belirlenen şekle uygun olmayan yama bulunanlar,
-Kapalı römork veya konteynerlerde kırık yada delik bulunanlar,
-Tartıda tesbit edilen ağırlık ile TIR karnesinde kayıtlı ağırlık arasında farklılık olması, eşya kıymetinin çok düşük görülmesi,
Masrafları taşıyıcıya ait olmak üzere taşıt, romörk ve konteynerler açılarak eşya muayene edilir, eşya ile TIR karnesi kayıtları karşılaştırılır. Bu muayenede TIR karnesi ve diğer belgelerdeki kayıtların uygun bulunduğu gümrükçe anlaşılması halinde Taşıta tekrar mühür tatbik edilerek sevkedilir.
Güzergah katetme süresi; giriş veya hareket gümrüğündeki gümrük işlemleri tamamlanıp taşıt sevk edilirken, taşıtın takip edeceği güzergahı ne kadar sürede katedeceği, mevsim ve yol şartlarına göre;
Nisan-Mayıs Haziran-Temmuz-Ağustos-Eylül aylarında azami 144 saat, Ekim-Kasım-Aralık-Ocak-Şubat-Mart aylarında azami 192 saat olarak tanınır. TIR karnesinin 20 no.lu bölümüne transit için belirlenen süre yazılır.
Güzergah katetme süresinin ihlali: Yukarıda belirtilen esaslara göre verilen süreler geçtikten sonra varış veya çıkış gümrük idaresine gelen araç için Gümrük Kanunu uyarınca para cezası uygulanır.
Ancak, Giriş veya hareket gümrük idaresince verilen transit süresinin, güvenlik sorunu, arıza, kaza, yol yapımı, yol kapanması, hastalanma veya araç şoförünün emniyeti suiistimal suçu işlemesi veya başka bir nedenle geçirilmesi halinde, ilgililerin en yakın Emniyet, Jandarma, Gümrük, Sağlık gibi ilgili mercilerden alacakları belgelerle bu durumlarını belgelendirmeleri halinde Gümrük Kanunu uyarınca öngörülen para cezası uygulanmaz.
TIR Denetleme ve Konaklama Noktaları: Güzergahta TIR araçlarının denetim ve kontrollerinin sağlanması amacıyla TIR Güzergahı üzerinde belirlenen TIR Denetleme ve Konaklama Noktalarına uğramaları için sevkeden gümrük idaresince araç sürücüsü bilgilendirilerek verilecek haritada bu noktalar gerektiğinde işaretlenir.
Güzergahta ve Denetleme ve Konaklama Noktalarında emniyet ve gümrük görevlilerince yapılan denetlemelere ilişkin olarak Denetleme Belgesine gerekli kayıtlar yapılır.
Güzergah ihlali: Giriş veya hareket gümrük idarelerince belirlenen güzergaha; beklenmeyen durumlar ve mücbir sebepler dışında uymayan taşıtlara Kaçakçılığa ilişkin Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla Gümrük Kanununda belirtilen para cezası uygulanır.
Güvenlik: TIR güzergahı boyunca gerektiğinde diğer güvenlik önlemleri emniyet birimleri (polis/jandarma) tarafından sağlanır.
TIR Sürücülerinin Uymak Zorunda Olduğu Yasaklar:
a)Uluslararası eşya taşıyan TIR araçları askeri yasak bölgelerde duramazlar. Bu taşıtların askeri tesis, birlik ve kurumların yakınında park etmeleri, film ve fotoğraf çekmeleri yasaktır.
b) Uluslararası eşya taşıyan TIR araçları belirlenen güzergahlar dışında hareket edemezler.
c) TIR sürücüleri denetleme ve konaklama noktalarına kendilerine bildirilen müddetler içinde gelmeye ve Türkiye’de izledikleri güzergahların genel geçiş süresine uymaya mecburdurlar.
d) Türkiye’den transit geçen araçlar, yerleşim bölgelerinde duramazlar ve park edemezler.
e) Denetleme ve konaklama noktaları dışında arıza, kaza, yol yapımı, yol kapanması ve hastalanma gibi nedenlerle park etmek mecburiyetinde kalan taşıt sürücüleri en yakın emniyet, jandarma veya gümrük teşkilatına başvurarak gecikme sebeplerini tevsik eden bir belge almak zorundadır.
Olaylar Ve Kazalar
Türkiye’de kalma süresi veya diğer bir gümrük idaresine teslim süresi içerisinde, beklenmeyen haller veya mücbir sebeplerle tekrar yurt dışına çıkarılamayan veya bir Gümrük îdaresine teslimi mümkün olmayan eşya hakkında ilgililer tarafından en yakın gümrük idaresine müracaat edilir.
Telef veya Kayıp Olan Eşya
Türkiye’de transit halindeki eşyanın beklenmeyen haller veya mücbir sebeblerle telef veya kaybı halinde, gümrük vergileri alınmaz. Olayın gümrük idaresinin de taraf olduğu mahkeme kararı ile kanıtlanması gerekir. Ancak, suçüstü hırsızlıkların; hazırlık tahkikatı üzerine Cumhuriyet Savcılığınca verilen belge ile, Herkes tarafından bilinen ve duyulan olaylarda; o yerin en büyük mülki amirinin vereceği belge ile, Trafik kazalarının; kaza raporuna göre en yakın gümrük idaresince yapılan tespit ve gümrük idare amirinin vereceği karar ile kanıtlanması sağlanır.
Çıkış Veya Varış Gümrük Değişikliği
1) Giriş veya hareket Gümrüğü tarafından, TIR karnesine kaydedilen Çıkış Gümrüğünden başka bir Gümrük İdaresinden çıkarılmak istenen yabancı plakalı taşıt için Gümrük idarelerini tatmin edecek mucbir sebep bulunduğunda taşıt açılarak, Gümrük idaresince oluşturulacak heyet huzurunda muayenesi yapılır. Eşya TIR karnesine uygun bulunduğu takdirde, taşıt tekrar mühür altına alınarak Gümrük Kanununda yer alan usulsüzlük para cezası da tatbik ve tahsil edildikten sonra taşıtın çıkışına izin verilir veya belirlenen çıkış gümrüğüne sevkedilir.
2) TIR karnesi kapsamında yapılan taşımacılıkta, Akit ülke hareket gümrük idaresince TIR karnesinin 12 no.lu bölümünde belirlenmiş olan Türkiye’deki Varış Gümrük İdarelerinin sırasının değiştirilmesi talep edildiğinde veya 12 no’lu bölümde varış veya çıkış gümrüğü hiç belirtilmemiş ya da yanlış bir gümrük idaresi yazılmış olduğu durumlarda; taşıyıcının talebi doğrultusunda eşyaya ait belgelere bakılarak işlem yapılır ve bu değişiklik sebebiyle bir usulsüzlük cezası uygulanmaz.
3) Giriş Gümrük idaresi tarafından sevkedilen TIR karnesinde adı yazılı olan varış gümrüğünden başka bir gümrük idaresine eşya boşaltılmak istenmesi halinde, gümrük idaresini tatmin edecek mucbir sebep (ithalatçıdan alınacak yazı ile birlikte uluslararası kabul görmüş, CMR, Fatura gibi belgelerle müracaat edilmesi halinde) bulunduğunda bu talep kabul edilir, Gümrük Kanununda yer alan usulsüzlük para cezası uygulanarak diğer işlemler sonuçlandırılır.
4) Mücbir sebeplerin varlığı halinde yapılan gümrük değişikliği talebi; müracaat edilen gümrük idareleri tarafından mücbir sebebin uygun bulunması halinde kabul edilir. Gümrük değişikliği talebiyle bir gümrük idaresine TIR aracının getirilmiş olması, daha önce belirlenen güzergahın ihlali olarak değerlendirilmez. |
